ساختمان‌ها چه فلزی و چه بتنی از اجزای مختلفی تشکیل شده‌ می باشند. تیرها نیز از اجزای مهم در ساختمان‌های بتنی هستند. تیرهای بتنی که پوتر نیز نامیده می شوند عمدتاً سازه‌ای افقی هستند که فشارهای عمودی وارده بر سازه را تحمل می‌کنند. در این مقاله قصد داریم مروری بر انواع پوتر و مراحل اجرای آن داشته باشیم و سعی خواهیم کرد به پرسش شما در باره پوتر در ساختمان چیست؟ پاسخی مناسبی بدهیم.

پوتر چیست و چه کاربردی دارد؟

پیش از آن که با انواع گیره پوتر آشنا شویم بهتر است در ابتدا بدانیم پوتر در ساختمان چیست؟ و چه کاربردهایی در صنعت ساختمان سازی دارد. پوتر کلمه ای در اصل فرانسوی می باشد که به معنای تیر اصلی و یا شاه تیر است. این واژه در بین افراد عادی چندان مورد استفاده قرار نگرفته است و بیشتر در ساختمان سازی مهندسان، تکنسین ها و کارگران با آن آشنا می باشند.

بنابراین در صورتی که برای اولین بار است که این کلمه را می شنوید بدانید که پوتر همان تیرهای حمال و یا اصلی در ساختمان ها هستند. در ساختمان سازی و علم مهندسی گاهی به جای تیر یا پوتر از واژه پل نیز استفاده می گردد. پوتر یا تیر یکی از اجزای مهم در ساختمان سازی می باشد که بنا بر کاربرد به صورت عضوی افقی، مستقیم و یا منشوری تعریف شده و باید نیروهای عمودی وارد بر خود را تحمل نمایید و به تکیه گاه ها که معمولا ستون ها هستند منتقل کند.

بنابراین پوتر باید رفتاری خمشی داشته باشد و بتواند در مقابل نیروهای وارد به خود مقاومت نماید. پوترها یا تیرها معمولا در علم مهندسی به صورت جزئی مستقیم، بلند و منشوری تعریف شده اند که بارهای وارده به خود و ساختمان را تحمل می کنند.

نیروهای وارد شده بر پوتر

بعد از پاسخ به پرسش مبنی بر این که پوتر در ساختمان چیست؟ بد نیست که با نیروهای وارد بر آن نیز آشنا بشوید. در ساختمان نیروهای داخلی و خارجی مختلفی به تیرها و یا همان پوتر اعمال می گردد. نیروهای داخلی که در بالا نیز عنوان شد و شامل دو نیروی برشی و خمشی می‌شود. نیروهای خارجی اما تنوع بیشتری دارند که شامل موارد زیر می باشند.

  • بار متمرکز
  • بار گسترده یکنواخت
  • بار گسترده جزئی
  • بار گسترده غیر یکنواخت
  • بار گسترده ذوزنقه

 

انواع پوتر

 

پوترها در انواع متفاوتی ساخته شده اند و مورد استفاده قرار می گیرند. نوع پوتر با توجه به نوع قالب بندی، سازه و شرایط محیطی تعیین و انتخاب می گردد. پر کاربردترین انواع پوتر و تیر شامل موارد زیر هستند:

تیر اصلی یا شاه تیر

این نوع از پوتر عضو باربر اصلی در ساختمان می باشد و بارهای وارده به تیرهای فرعی را به ستون ها منتقل می نماید. استحکام و میزان ویژگی خمشی این نوع از تیرها در ساختمان سازی حائز اهمیت و مورد توجه است.

تیر فرعی یا تیرچه

این نوع از تیرها سبک تر از تیرهای اصلی می باشد و به شاه تیرها وصل می شوند. وظیفه اصلی آن ها انتقال بارهای وارده به خصوص بار سقف به شاه تیر می باشد.

نعل درگاه

نوع دیگری از تیرهای ساختمان نعل درگاه می باشد که همانطور که از اسم آن پیدا است در بالای درگاهی و باز شوهای ساختمان همانند درها و پنجره ها مورد استفاده قرار می گیرد. حداقل سطح اتکای تیر در نعل درگاهی باید ۲۰ سانتی متر باشد.

لاپه

از دیگر انواع تیر می توان به لاپه اشاره داشت که یک تیر نسبتا سبک و به شکل های Z یا I است که برای پوشش سقف در ساختمان های خاصی همانند سوله ها، ورزشگاه ها، ساختمان های صنعتی و … مورد استفاده قرار می گیرد.

روش اجرای پوتر در ساختمان

 

در ساختمان‌های دارای اسکلت بتنی، پس از اجرای کامل ستون‌ها، نوبت به اجرای پوتر‌ها و یا همان تیرهای بتنی می‌رسد که مراحل آن در زیر تشریح شده‌اند.

اولین مرحله از اجرای پوتر به ساخت و نصب قالب کف پوتر مربوط می باشد که در بین ستون‌ها قرار می‌گیرد. برای این کار ابتدا باید نسبت به نصب لوله‌ها و شمع‌های زیر آن اقدام نمود.

در مرحله بعدی نوبت به آرماتوربندی‌های لازم برای اجرای پوتر می‌رسد. آرماتوربندی تیر به صورتی انجام می‌شود که در دو انتها و یا همان محل تکیه گاه در طولی برابر حداقل به اندازۀ دو برابر ارتفاع تیر فاصلۀ خاموت‌ها کمتر از قسمت میانی تیر است؛ که مقدار قطر میلگرد‌ها و فواصل آن‌ها از هم طبق محاسبات فنی در نقشه‌های سازه مشخص میگردد.

در مرحله بعدی از اجرای آرماتوربندی  نوبت به ساخت و نصب قالب گونه و آویز برای قالب می‌رسد. به منظور تأمین پوشش بتنی تیر آرماتور بندی شده باید پیش از بتن ریزی، اسپیسر و یا فاصله نگهدار بین آرماتورها و بدنۀ داخلی قالب را قرار داد.

 

بعد از قالب بندی نوبت به اجرای بتن ریزی می‌رسد. در این مرحله و پس از اجرای سایر جزئیات سقف و تکمیل قالب‌بندی، تیر بتنی هم زمان با سقف، بتن ریزی می‌گردد. ناگفته نماند که بهترین روش برای بتن ریزی سقف، به کار بردن پمپ بتن است که در این روش با حرکت لوله تخلیه، می‌توان بتن را به محل‌های مورد نظر هدایت نمود. هم زمان با بتن ریزی باید عملیات تراکم بتن ریخته شده مطابق اصولی که قبلاً گفته شده انجام شود.

پس از اتمام بتن ریزی و اطمینان از عمل آوری آن به سراغ قالب برداری و برداشتن شمع‌ها می‌کنیم. برداشتن قالب باید زمانی انجام شود که بتن بتواند تنش‌های وارد شده را تحمل کند و تغییر شکل آن از تغییر شکل‌های پیش بینی شده تجاوز نکند. پایه‌ها و قالب‌های باربر نباید قبل از آنکه اعضا و قطعات بتنی، مقاومت کافی را برای تحمل وزن خود و بارهای وارده کسب کنند، برچیده گردند.

عملیات قالب برداری و برچیدن پایه‌ها باید گام به گام و بدون اعمال نیرو و ضربه، طوری صورت گیرد که اعضا و قطعات بتنی تحت تاثیر بارهای ناگهانی قرار نگیرند و بتن صدمه ای نبیند. همچنین ایمنی و قابلیت بهره برداری قطعات مخدوش نگردد.

در مورد پوترهایی با دهانه تا ۷ متر، برداشتن کل قالب و داربست و زدن پایه‌های اطمینان مجاز می باشد، ولی در مورد دهانه‌های بیشتر از ۷ متر، تنظیم قالب و داربست باید طوری باشد که برداشتن قالب بدون جا به جایی پایه‌های اطمینان ممکن باشد. برداشتن پایه‌های اطمینان باید بدون اعمال فشار و ضربه و به گونه ای  باشد که بار به تدریج از روی آن‌ها حذف شود.

اتصالات پوتر

بدون شک تیرها برای آن که بتوانند ساختمان را به شکل اصولی و مناسبی سرپا نگه دارند، دارای اتصالات مختلفی نیزهستند که هم بتواند طبق نقشه ساختمان اجرا شود و هم مقاومت کافی در مقابل تمامی نیروهای ممکن را داشته باشد. گیره پوتر و تکیه گاه ها از انواع اتصالاتی است که به تیر متصل می شوند.

همان طور که در بالا نیز اشاره شد، گیره پوتر برای اتصال پشت بندها به قالب اصلی ساختمان مورد استفاده قرار می گیرد. این نوع از گیره ها در انواع متفاوتی با ویژگی های مختلف ساخته می شوند که مهندس سازه با توجه به نیاز ساختمان از بین آن ها مناسب ترین گزینه را انتخاب می کند.

انواع گیره پوتر

 

گیره پوتر با توجه به نوع و محل استفاده به سه صورت بلند، متوسط و لوله به لوله ساخته  شده و مورد استفاده قرار می گیرد.

گیره پوتر بلند:

از این نوع گیره وقتی استفاده می شود که پشت بند افقی قالب ساختمان از ناودانی باشد و یا آن که از لوله برای پشت بند قائم استفاده گردد.

گیره پوتر متوسط:

از این نوع گیره وقتی برای اتصالات استفاده می شود که پشت بند از خود لوله باشد. برای استفاده از این نوع گیره، قلاب در سوراخ های لبه قالب بتن قرار گرفته و با پیچ تعبیه به لوله سفت می شود.

گیره لوله به لوله:

از این گیره نیز همانطور که مشخص است هنگامی که با دو لوله کار می شود استفاده می کنیم. در واقع برای اتصال دو لوله موازی و یا عمود بر هم از این گیره استفاده میگردد. این گیره ها از لحاظ ظاهر مانند گیره های بلند هستند، اما قلاب های آن ها کشیده تر بوده و انحنای بیشتری دارند.

تیرهای بتنی یا همان پوتر از اجزای مهم ساختمانی هستند که نقش مهمی در تحمل و انتقال بارها و فشار‌های وارد شده بر سازه را دارند. پوتر‌ها بر اساس کارکرد و ساختار و همچنین نوع تکیه گاه به انواع مختلفی دسته بندی شده‌اند که در بالا به آن‌ها اشاره کردیم و به مختصر توضیحاتی ارائه کردیم. اجرای پوتر نیز به مانند ستون شامل چند مرحله می‌شود که هر یک جداگانه شرح داده شد.